Đấu trường bóng rổ nữ tại Asian Games Nagoya đã ngã ngũ, tuyển bóng rổ nữ Trung Quốc khép lại hành trình lần này với một tấm huy chương đồng.
Nếu đặt kết quả này trong bối cảnh các kỳ Asian Games trước đây, có lẽ đó chỉ là một lần sảy chân bình thường, nhưng đặt trong bối cảnh lớn của quá trình chuyển giao thế hệ của tuyển nữ Trung Quốc, nó giống như một tấm gương, phản chiếu diện mạo thực sự hiện tại của đội bóng này.
Sau trận đấu, HLV Cung Lỗ Minh đã nói một câu rất nặng nề: không hoàn thành nhiệm vụ giành chức vô địch.
Đằng sau câu nói ấy là việc đập đi xây lại cả một đội hình, là sự cắn răng kiên trì của một lứa lão tướng, và cũng là ngã rẽ số phận của một nhóm người trẻ.
Trương Tử Vũ và Vương Tư Vũ nhận được đánh giá điểm tuyệt đối, còn năm cái tên khác có lẽ sẽ từ đây ngày càng xa rời đội tuyển quốc gia.
Bài viết này sẽ bắt đầu từ hai điểm tuyệt đối ấy, rồi nói về năm người có thể phải nói lời chia tay.
Sức nặng thực sự đằng sau tấm huy chương đồng: Đây không đơn giản chỉ là một tấm huy chương
Nhiều người thấy tuyển nữ Trung Quốc giành huy chương đồng, phản ứng đầu tiên có lẽ là tiếc nuối, nhưng chưa chắc đã lập tức nhận ra sức nặng của tấm huy chương đồng này lớn đến mức nào.
Kể từ sau năm 1994, cách đây 32 năm, tuyển nữ Trung Quốc mới lại một lần nữa lỡ hẹn với trận chung kết Asian Games, bản thân khoảng thời gian này đã nói lên rất nhiều vấn đề.
32 năm, đủ để một thế hệ từ lúc chào đời đến tuổi tam thập nhi lập, cũng đủ để một đội bóng trượt dốc từ đỉnh cao về điểm khởi đầu của quá trình tái thiết.
HLV Cung Lỗ Minh năm nay đã 69 tuổi.
Ở độ tuổi này, với người bình thường thì đã sớm là giai đoạn vui vầy con cháu, an hưởng tuổi già, nhưng ông lại tiếp nhận chiếc ghế huấn luyện tuyển nữ Trung Quốc vào lúc này.
Quan trọng hơn, theo sắp xếp của Liên đoàn Bóng rổ, ông ít nhất phải dẫn dắt đội đến hết Thế vận hội Los Angeles 2028, khi đó ông sẽ 71 tuổi.
Theo tôi, đây không chỉ đơn thuần là một sự sắp xếp công việc, mà giống như được thúc đẩy bởi tinh thần sứ mệnh hơn.
Đội hình hiện tại của tuyển nữ Trung Quốc gần như được đập đi xây lại, các lão tướng mang theo chấn thương, lớp trẻ vẫn chưa hoàn toàn gánh vác được, trong khi các giải đấu quốc tế lại dồn dập kéo đến hết giải này đến giải khác.
Asian Cup, World Cup, Asian Games, ba giải đấu lớn liên tiếp nối nhau, thời gian để đội gắn kết ít đến đáng thương.
Bản thân lịch thi đấu của Asian Games lần này đã rất tiêu biểu.
World Cup vừa kết thúc, Asian Games đã gấp rút tiếp nối, các cầu thủ gần như không có cơ hội thở.
Ngay trước World Cup, Vương Tư Vũ đã bị chấn thương mắt cá chân phải, nhưng cô vẫn cắn răng thi đấu hết World Cup, rồi ngay sau đó lại xuất hiện trên sân đấu Nagoya.
Lý Duyên vì chấn thương không thể cùng đội xuất quân, Trần Ngọc Tiệp tuy có tên trong danh sách nhưng vì chấn thương nên gần như không được ra sân.
Ở tuyến hậu vệ, những người thực sự dùng được chỉ còn lại Vương Tư Vũ và Trương Mạn Mạn.
Mức độ thiếu hụt nhân sự như vậy, đặt vào bất kỳ đội bóng nào có tham vọng vô địch, đều là điểm yếu chí mạng.
Trong trận tranh huy chương đồng gặp Đài Bắc Trung Hoa, tuyển nữ Trung Quốc thắng 77-64.
Hiệp một hai đội chơi ngang ngửa, sang hiệp hai nhờ sự duy trì phòng ngự liên tục của đội hình nhỏ mới dần dần nắm thế chủ động.
Bản thân quá trình này đã cho thấy sự ổn định của đội bóng này vẫn còn thiếu rất nhiều.
Đối mặt với một đối thủ rõ ràng yếu hơn mình mà hết hiệp một lại hòa, ném ba điểm 10 quả chỉ trúng 1, màn thể hiện như vậy khó khiến người ta lạc quan về triển vọng Olympic.
Tôi cho rằng ý nghĩa của tấm huy chương đồng này không nằm ở màu sắc của nó, mà ở những vấn đề mà nó bộc lộ ra.
Nó nhắc nhở mọi người rằng công cuộc tái thiết của tuyển nữ Trung Quốc không phải chuyện một sớm một chiều, cũng không phải chỉ dựa vào một hai cầu thủ thiên tài là giải quyết được.
Hai người điểm tuyệt đối: một người đại diện cho tương lai, một người đại diện cho khí phách
Trương Tử Vũ và Vương Tư Vũ, hai cái tên này được nhắc đi nhắc lại tại kỳ Asian Games này.
Họ nhận được đánh giá điểm tuyệt đối, nhưng lý do lại hoàn toàn khác nhau.
Trương Tử Vũ năm nay 19 tuổi, chiều cao là nhãn mác nổi bật nhất của cô, nhưng điều thực sự khiến người ta sáng mắt là hiệu suất cô thể hiện trong thời gian ra sân hạn chế.
Gặp tuyển nữ Indonesia, 13 phút ghi 22 điểm; gặp Mông Cổ, 13 phút ghi 20 điểm cùng 9 rebound; gặp tuyển nữ Hàn Quốc, 16 phút ghi 22 điểm 7 rebound, ném 11 quả trúng 10; trận tranh huy chương đồng, 10 phút ghi 14 điểm.
Chỉ cần cô có mặt trên sân, việc ghi điểm dưới rổ của tuyển nữ Trung Quốc trở nên dễ như trở bàn tay.
Khi bị dẫn điểm, chỉ cần bóng đến tay Trương Tử Vũ, ghi điểm gần như là chuyện chắc như đinh đóng cột.
Khả năng thống trị như vậy, ở lứa tuổi của cô, có thể coi là đã hiện thực hóa tài năng đến mức tột cùng.
HLV Cung Lỗ Minh khi ghi nhận Trương Tử Vũ cũng đã nhắc đến những điểm yếu của cô: tốc độ chuyển trạng thái, chiếm vị trí ở khu vực thấp, sự ổn định dưới đối kháng mạnh, tốc độ lùi về phòng ngự.
Theo tôi, đó giống như một lời thúc giục hơn là phê bình.
Sự tiến bộ của Trương Tử Vũ có thể nhìn thấy bằng mắt thường, từ ban đầu chỉ biết đứng vị trí, đến sau này học được cách chiếm vị trí lần hai, chuyền bóng ra, ném móc, bắt rebound phần sân nhà, chuyền dài, tất cả đều là sự trưởng thành thực chất có được qua từng trận đấu.
Đừng quên, cô mới 19 tuổi.
Đối với một cầu thủ cao to, 19 tuổi còn lâu mới đến giai đoạn định hình kỹ thuật, dư địa phát triển của cô vẫn còn rất lớn.
Điểm tuyệt đối của Vương Tư Vũ lại hoàn toàn theo một logic khác.
Số liệu của cô không hề hào nhoáng, trận bán kết gặp Hàn Quốc, trong tình huống bóng sống cô ném 10 quả chỉ trúng 1, nhưng cô có 10 kiến tạo, nhiều nhất trận.
Quan trọng hơn, cô thi đấu trong tình trạng chấn thương.
Một lão tướng 30 tuổi, mắt cá chân bị thương, vậy mà đã gồng mình trụ 34 phút vào lúc tuyển nữ Trung Quốc cần người nhất.
Chiến thuật phòng ngự của đội Hàn Quốc đối với cô rất rõ ràng, áp sát từ khi cô cầm bóng, qua giữa sân thì kèm hai người, thể lực tiêu hao rất lớn.
Ở những thời khắc cuối, do trọng tài xem lại video rồi nâng mức xử phạt, cá nhân Vương Tư Vũ nhận hai lỗi phản tinh thần thể thao và bị truất quyền thi đấu.
Ống kính đã bắt được biểu cảm của cô khi rời sân, một nửa là bi tráng.
Tôi cho rằng điểm tuyệt đối của Vương Tư Vũ không phải chấm cho tỷ lệ ném rổ của cô, mà là cho thái độ chuyên nghiệp và tinh thần gánh vác của cô.
Khi tuyển nữ Trung Quốc gặp khó khăn, chính cô đã hết lần này đến lần khác đứng ra, dùng kinh nghiệm để ổn định nhịp độ, dùng đường chuyền để kết nối đội bóng.
Từ một góc độ khác cũng có thể thấy, tuyển nữ Trung Quốc quyết tâm giành chức vô địch, nhưng vị trí số một lại chỉ có một lão tướng mang chấn thương gồng gánh, bản thân điều này đã là điểm yếu của đội hình.
Khoảnh khắc Vương Tư Vũ bị truất quyền thi đấu thực ra cũng là hình ảnh thu nhỏ của khó khăn hiện tại của đội bóng này.
Năm người có thể phải nói lời chia tay: Không phải vấn đề năng lực, mà là vấn đề định hướng
Khi Thế vận hội Los Angeles 2028 đến gần, ban huấn luyện cần thông qua sự thử thách của ba giải đấu lớn này để thấy rõ ai có thể ở lại, ai có lẽ phải ra đi.
Ba điều kiện cứng trên đấu trường Olympic rất rõ ràng: phá được lối phòng ngự áp sát, ném được ba điểm, đổi người phòng ngự nhanh.
Dưới ba tiêu chuẩn này, năm cầu thủ Giả Tái Kỳ, Trương Mạn Mạn, Lưu Vũ Đồng, Trần Ngọc Tiệp, Đường Tử Đình có lẽ sẽ khó được gọi lại đội tuyển quốc gia.
Giả Tái Kỳ năm nay 28 tuổi, 5 trận tại Asian Games trung bình ra sân 12 phút, chỉ ghi 1,4 điểm và 1,8 rebound, ném 18 quả trúng 3, tỷ lệ ném trúng 16,7%.
Trận tranh huy chương đồng cô chơi 10 phút, không ném lần nào, không ném phạt, không ghi điểm, chỉ đóng góp một rebound và một kiến tạo.
Ở vòng bảng gặp Indonesia, tuyển nữ Trung Quốc thắng đậm đối thủ, nhưng Giả Tái Kỳ là cầu thủ duy nhất trong đội có chỉ số +/- âm.
Gặp tuyển nữ Mông Cổ, ba hiệp đầu cô không ghi được điểm nào, liên tiếp những pha lên rổ trống cũng không vào.
Tất nhiên, Giả Tái Kỳ có ưu điểm của mình, phòng ngự và thái độ tranh chấp đều không tệ, nhưng theo tôi, những ưu điểm này chỉ là yêu cầu tối thiểu của bóng rổ hiện đại đối với cầu thủ tuyến tiền đạo.
Ở tuổi 28, nếu tiếp tục bồi dưỡng thì giá trị về cơ bản đã bằng không.
Đến Thế vận hội Los Angeles 2028, cô đã 30 tuổi, cho dù có khả năng phòng ngự và thái độ tranh chấp thì cũng khó đáp ứng được yêu cầu của ban huấn luyện.
Trương Mạn Mạn năm nay 29 tuổi, tại Asian Games trung bình ra sân 22 phút, chỉ ghi được 5 điểm, 2,6 rebound và 5,2 kiến tạo.
Trận gặp tuyển nữ Hàn Quốc, cô không ghi được điểm nào cả trận, chỉ số +/- là -15, thuộc hàng tệ nhất đội.
Trận tranh huy chương đồng ra sân 29 phút, ném 9 quả trúng 2 ghi 7 điểm, tuy ném vào một quả ba điểm nhưng vẫn không che giấu được điểm yếu của cô ở tuyến hậu vệ.
Khi gặp các đội yếu hơn, Trương Mạn Mạn có thể kiến tạo, có thể ném vào ba điểm, nhưng một khi gặp sự áp sát cường độ cao của đối thủ, cô rất khó chuyền bóng ra, ở vạch ba điểm cũng ném không vào.
Tại Asian Games lần này, tuyến hậu vệ của tuyển nữ Trung Quốc không có điểm thứ hai có thể phá được lối áp sát, Vương Tư Vũ bị thương cũng không có ai thay, chỉ cần Vương Tư Vũ xuống nghỉ, Trương Mạn Mạn vào sân là đội gần như rơi vào đình trệ.
Năm nay 29 tuổi, sang năm đã 30, vị trí này cần năng lực vận động, tốc độ phản ứng, kinh nghiệm giải lớn cùng khả năng đọc trận đấu xuất sắc, tuổi tác trước thể thao đỉnh cao là thứ không chịu nổi một đòn.
Trường hợp của Lưu Vũ Đồng khá đặc biệt.
Việc cô không được ra sân thực ra không phải vấn đề năng lực, mà là vấn đề phù hợp với toàn bộ hệ thống kỹ chiến thuật.
Lưu Vũ Đồng và Trương Tử Vũ đều là cầu thủ khu vực trong kiểu nặng ký, mà chiều cao của Trương Tử Vũ bản thân nó đã là thứ bóng rổ hệ thống mà HLV Cung Lỗ Minh coi trọng.
Trước lối chơi nhỏ, nhanh, linh hoạt, khả năng di chuyển ngang và đổi người phòng ngự của Lưu Vũ Đồng, cộng thêm phạm vi bao quát của cô, vẫn chưa đạt được yêu cầu của ban huấn luyện.
Nếu cả hai trung phong này cùng ở trên sân hoặc luân phiên thay nhau, cả trận đấu sẽ rơi vào nhịp độ chậm.
Ban huấn luyện nhiều khả năng sẽ chọn những cầu thủ tiền đạo có khả năng đối kháng mạnh, chẳng hạn như Trần Minh Linh, để phối hợp chiến thuật với Trương Tử Vũ, chứ không phải luân phiên với một trung phong nặng ký như Lưu Vũ Đồng.
Vì vậy Lưu Vũ Đồng khó có thể xuất hiện trong đội hình đội tuyển quốc gia sau này, không phải vì năng lực của cô không đủ, mà vì định hướng lựa chọn chiến thuật của ban huấn luyện khác biệt.
Trần Ngọc Tiệp năm nay 26 tuổi, khi gặp các đối thủ yếu hơn có thể chơi những trận thuận lợi đẹp mắt, nhưng một khi đến vòng loại trực tiếp hoặc bán kết thì màn thể hiện ở tuyến hậu vệ khó có đóng góp gì đáng kể.
Có thể thấy mong muốn cầm bóng đột phá của cô, nhưng kỹ thuật lại không theo kịp, sau khi đột phá qua vạch ba điểm mà gặp phòng ngự thì rất khó tạo ra hiệu quả đột phá rồi chuyền bóng.
Khi gặp tuyển nữ Hàn Quốc, Trần Ngọc Tiệp mắc lỗi, phạm lỗi hoặc bị đối thủ cướp bóng trực tiếp trong quá trình đột phá.
Tuy cô có thuộc tính hậu vệ đa năng, nhưng khó có được khả năng tự giải quyết xuất sắc như Vương Tư Vũ.
Dù đặt ở vị trí hậu vệ dẫn bóng hay hậu vệ ghi điểm, Trần Ngọc Tiệp đều khó đảm nhận vai trò kết nối đội và tổ chức tấn công.
Tuổi 26 không phải là đã lỗi thời, nhưng cũng đã qua giai đoạn bồi dưỡng, kỹ chiến thuật và đặc điểm cá nhân đã định hình.
Đường Tử Đình năm nay 26 tuổi, tại kỳ Asian Games này dường như đã chạm tới trần kỹ chiến thuật cá nhân.
16 giây cuối trận gặp Hàn Quốc, tuyển nữ Trung Quốc đang bị dẫn 80-81, Trương Tử Vũ đã đứng vững dưới rổ, bóng trong tay Đường Tử Đình, cầu thủ Hàn Quốc kèm cô thấp hơn cô cả một khúc.
Nhưng Đường Tử Đình không chuyền cho Trương Tử Vũ, cũng không đột phá mạnh vào rổ để kiếm lỗi, mà lại chọn một cú ném ngả người, bóng không vào, rebound lại rơi vào tay cầu thủ Hàn Quốc.
Kết quả là Đường Tử Đình không có bất kỳ động tác nào, phí hoài 4 giây, ngược lại chính Vương Tư Vũ lao lên thực hiện chiến thuật phạm lỗi, nhưng Vương Tư Vũ lại nhận lỗi phản tinh thần thể thao.
Cách xử lý bóng này thực ra là hình ảnh thu nhỏ chân thực của những cầu thủ lớn tuổi này.
Giả Tái Kỳ 28 tuổi, Trương Mạn Mạn 29 tuổi, Trần Ngọc Tiệp 26 tuổi, Đường Tử Đình 26 tuổi, kỹ chiến thuật và thói quen của những cầu thủ lớn tuổi này đã định hình, rất khó thay đổi thông qua tập luyện, cho dù có thay đổi được thì khi đối mặt với môi trường áp lực cao, họ vẫn sẽ dựa vào trí nhớ cơ bắp và thói quen của mình để xử lý bóng.
Nếu tiếp tục bỏ ra nhiều tiền của, vật lực và công sức để bồi dưỡng những cầu thủ như vậy, rất có thể Thế vận hội Los Angeles 2028 sẽ không có bóng dáng tuyển nữ Trung Quốc.
Lời kết
Ngoài năm cầu thủ có lẽ phải ra đi này, bộ khung đội hình nòng cốt mà ban huấn luyện xây dựng tiếp theo có lẽ sẽ là Trương Tử Vũ, Dương Thư Dư, La Hân Vực và Trần Minh Linh.
Nếu lão tướng Vương Tư Vũ lại được gọi, có lẽ cô sẽ mang thân phận trợ lý huấn luyện viên của đội, thậm chí là biểu tượng về mặt tinh thần.
Con đường tái thiết của tuyển nữ Trung Quốc mới chỉ bắt đầu, tấm huy chương đồng này vừa là sự kết thúc, cũng vừa là lời nhắc nhở.
Theo tôi, thay vì băn khoăn về được mất trước mắt, chi bằng hãy nhìn xa hơn, trao nhiều cơ hội hơn cho người trẻ, để những người thực sự có tiềm năng được bước lên sân khấu Olympic.